Een Europese studie geeft hoop aan patiënten die geen CPAP verdragen
Een Europees klinisch onderzoek heeft bemoedigende resultaten opgeleverd voor de vele patiënten die het CPAP-masker niet verdragen. Een bekend anti-epileptisch middel blijkt het aantal nachtelijke ademstops aanzienlijk te kunnen verminderen.
Obstructieve slaapapneu treft naar schatting wel een miljard mensen wereldwijd. Velen beseffen het niet eens — ze worden moe wakker, met zware ogen en hoofdpijn, hebben moeite met concentreren, komen aan in gewicht, en mensen in hun omgeving klagen over luid gesnurk. De gouden standaard in de behandeling blijft het CPAP-apparaat, maar veel patiënten weigeren het vanwege het ongemak. Nu dient zich een nieuwe weg aan.
Sultiame: een oud anti-epilepticum in een nieuwe rol
De Europese klinische studie FLOW heeft baanbrekende gegevens opgeleverd. Onderzoekers testten daarin de werking van het geneesmiddel sultiame bij patiënten met matige tot ernstige obstructieve slaapapneu. Sultiame is een oud en bekend anti-epileptisch middel dat tot nu toe voornamelijk in de neurologie werd ingezet. Nu blijkt het ook mensen met ademhalingsstoornissen tijdens de slaap te kunnen helpen.
De studie omvatte 298 volwassen patiënten in vijf Europese landen. De behandeling duurde 15 weken en deelnemers werden verdeeld over groepen met verschillende doses of een placebo. Bij de hoogste doses verminderde het geneesmiddel het aantal nachtelijke ademonderbrekingen gemiddeld met 47 procent en verbeterde tegelijkertijd het zuurstofgehalte in het bloed tijdens de slaap.
Dat is een bijzonder opvallend resultaat, zeker als je bedenkt dat er tot nu toe geen enkel oraal middel bestond dat rechtstreeks ingrijpt op de mechanismen achter slaapapneu. De onderzoekers benadrukken dat dit nog steeds fase 2 van de klinische proeven betreft, en dat een uitgebreidere fase 3 met meer patiënten en langere opvolging noodzakelijk is voordat het middel in de klinische praktijk gebruikt kan worden.
Zo werkt dit geneesmiddel tegen slaapapneu
Sultiame behoort tot de groep van koolzuuranhydraseremmers. Bij slaapapneu is het cruciaal dat de stof de ademhalingscontrole stabiliseert — met andere woorden, de manier waarop de hersenen en het lichaam reageren op veranderingen in het zuurstof- en kooldioxide-niveau. Bij een deel van de slaapapneupatiënten treedt wat men noemt een hoge loop gain op — een situatie waarbij het ademhalingsregulerende systeem veel te sterk reageert.
Dat leidt tot een patroon van afwisselend zeer snelle en diepe ademhaling gevolgd door een volledig ademstop. Sultiame helpt dit systeem te kalmeren, zodat de ademhaling ’s nachts regelmatiger verloopt. Eerder, kleinschaliger onderzoek toonde bovendien aan dat het middel de tonus van de keelspieren verbetert, waardoor de luchtwegen minder snel instorten en het risico op luchtwegblokkades tijdens de slaap afneemt.
Experts wijzen erop dat sultiame slechts één van meerdere centrale mechanismen achter obstructieve slaapapneu aanpakt — namelijk de instabiele ademhalingscontrole. Als juist dat mechanisme bij een bepaalde patiënt overheerst, heeft het middel een goede kans om uitstekend te werken. Wanneer de anatomie van de keel en het lichaamsgewicht het voornaamste probleem vormen, kan het effect beperkter zijn.
Bijwerkingen en behandelingsveiligheid
Tijdens de FLOW-studie kwamen bijwerkingen relatief vaak voor, maar in de meeste gevallen waren ze mild en verdwenen ze vanzelf. De meest voorkomende bijwerking was paresthesie — gevoelsstoornissen, tintelingen of een prikkelend gevoel in de vingers of rondom de mond. Artsen volgden de tolerantie bij verschillende doses nauwgezet op en hielden de veiligheid van de behandeling goed in de gaten.
- Voorbijgaande en onschadelijke symptomen overheersten
- Paresthesie was de meest gerapporteerde bijwerking
- De behandeling werd gevolgd op verdraagbaarheid bij wisselende doses
- Voor een volledige beoordeling van de langetermijnveiligheid zijn verdere studies nodig
- De meeste bijwerkingen verdwenen zonder tussenkomst
- Er werden tijdens de studie geen ernstige complicaties vastgesteld
Het is belangrijk in gedachten te houden dat het nog steeds gaat om fase 2 van de klinische proeven. Onderzoekers bestuderen momenteel vooral het doseringsinterval, het werkingsmechanisme en het veiligheidsprofiel. Voordat het middel de spreekkamer van de huisarts bereikt, is een uitgebreide fase 3 met meer patiënten en een langere observatieperiode onvermijdelijk.
De tablet is niet voor iedereen: één mechanisme van de vier
Obstructieve slaapapneu kan ontstaan door een combinatie van vier hoofdproblemen: instabiele ademhalingscontrole, verminderde activiteit van de zenuwen die de keelspieren aansturen, anatomische vernauwing van de luchtwegen en een lage arousaldrempel. Als juist de instabiele ademhalingscontrole bij iemand de boventoon voert, kan sultiame bijzonder goed werken.
Is de anatomie van de keel en het lichaamsgewicht het voornaamste probleem, dan kan het effect beperkt blijven. In kortere, eerdere studies stelden onderzoekers bijvoorbeeld geen merkbare vermindering van overmatige slaperigheid overdag of verbetering van de levenskwaliteit vast, ook al daalde het aantal apneu-episodes. Dat toont aan dat farmacologische behandeling altijd zal afhangen van het individuele profiel van de patiënt en het dominante ziekteme chanisme.
Onderzoekers van verschillende universiteiten benadrukken dat de toekomst van de behandeling ligt in een gepersonaliseerde aanpak. In plaats van één schema voor iedereen begint er een model te ontstaan waarbij de behandeling gekozen wordt op basis van het specifieke ziekte mechanisme bij de betrokken persoon. Dat vereist grondiger diagnostiek en multidisciplinaire samenwerking tussen specialisten.
Meer tabletten onderweg: het farmacologische tijdperk van de slaapgeneeskunde begint
Sultiame is niet de enige kandidaat voor een orale behandeling van obstructieve slaapapneu. Meerdere farmaceutische bedrijven voeren geavanceerd onderzoek uit met andere moleculen die gericht zijn op verschillende aspecten van de ziekte. Het bedrijf Apnimed heeft bekendgemaakt dat het een goedkeuringsaanvraag heeft ingediend bij de Amerikaanse instantie FDA voor het middel AD109.
Het gaat om een combinatie van twee bekende stoffen — aroxybutynine en atomoxetine. Dit duo moet de neuromusculaire functie van de bovenste luchtwegen verbeteren, met andere woorden hun tonus verhogen en hun weerstand tegen instorting ’s nachts vergroten. AD109 richt zich dus op een ander mechanisme dan sultiame: in plaats van de ademhalingscontrole te stabiliseren, versterkt het de structuren waardoor de lucht stroomt.
Een ander project is IHL-42X, ontwikkeld door het bedrijf Incannex Healthcare. Ook hier gaat het om een combinatietherapie op basis van twee bekende stoffen die samen apneu-episodes moeten verminderen. Het middel is al gevorderd tot fase 2 van de proeven. Daarnaast kwamen er ook belangrijke nieuwtjes uit een andere hoek.
Sinds eind 2024 is tirzepatide onder de handelsnaam Zepbound het eerste geneesmiddel dat officieel is goedgekeurd voor de behandeling van obstructieve slaapapneu bij mensen met obesitas. Het werkt indirect — via gewichtsvermindering, waardoor de weefseldruk op de luchtwegen afneemt. In plaats van één maskergebaseerd schema voor iedereen begint er een precisiegerichte aanpak vorm te krijgen, waarbij de behandeling gekozen wordt op basis van het individuele ziekte mechanisme.
Wat dit de komende jaren kan betekenen voor patiënten
Voor wie elke avond het CPAP-masker opzet en de uren tot de ochtend telt, klinkt het vooruitzicht van een orale behandeling bijzonder aantrekkelijk. Toch is realiteitszin op zijn plaats. Noch sultiame noch de andere genoemde middelen zullen van de ene dag op de andere CPAP-apparaten vervangen. Een realistischer scenario is dat artsen over enkele jaren kunnen kiezen uit een breed palet aan methoden.
Van het klassieke masker over intraorale apparaten en gewichtsverlies tot verschillende geneesmiddelcombinaties. Voor sommige patiënten zal het misschien lukken het masker helemaal achterwege te laten, voor anderen de druk of gebruiksduur te verminderen, wat het comfort aanzienlijk vergroot. Steeds vaker wordt gesproken over op maat gesneden slaapgeneeskunde — dat wil zeggen dat de patiënt een grondiger diagnostisch traject doorloopt voordat een specifiek geneesmiddel wordt voorgeschreven.
Analyse van het apneupatroon, beoordeling van de keelananatomie, het lichaamsgewicht en de reactie van het ademhalingscentrum. Op basis daarvan kiest de specialist een therapie of een combinatie ervan. Artsen in toonaangevende slaapgeneeskundige centra benadrukken al dat de toekomst toebehoort aan een geïndividualiseerde aanpak, gebaseerd op inzicht in de specifieke oorzaken van het probleem bij de betreffende patiënt.
Waar mensen met een vermoeden van slaapapneu op moeten letten
De farmacologie opent nieuwe mogelijkheden, maar de basis blijft de ziekte herkennen. In België en Nederland bagatelliseren velen nog steeds de kenmerkende symptomen. De meest voorkomende zijn:
- Luid, onregelmatig gesnurk met pauzes in de ademhaling
- Een gevoel van verstikking of ademnood ’s nachts
- Hoofdpijn ’s ochtends en een droge mond bij het wakker worden
- Overmatige slaperigheid overdag, inslapen tijdens gesprekken of voor de televisie
- Concentratieproblemen, prikkelbaarheid en een sombere stemming
- Frequent nachtelijk wakker worden
- Het gevoel niet uitgerust te zijn, zelfs na voldoende lange slaap
- Verminderd libido en erectiestoornissen bij mannen
Deze symptomen zijn de moeite waard om te bespreken met de huisarts of rechtstreeks met een slaapspecialist of kno-arts. De standaard voor diagnostiek blijft het polysomnografisch onderzoek of vereenvoudigde thuistests. Zonder grondig onderzoek zal het in de toekomst moeilijk zijn om een farmacologische behandeling af te stemmen op het specifieke type stoornis.
In de discussie over nieuwe geneesmiddelen mag leefstijl evenmin vergeten worden. Zelfs de beste tablet kan de gevolgen van flinke obesitas, alcoholgebruik voor het slapengaan of roken niet compenseren. Gezonde gewoonten — een normaal lichaamsgewicht behouden, verslavende middelen beperken en regelmatig slapen — vergroten de kans dat zowel geneesmiddelen als een eventueel CPAP-apparaat doeltreffender werken.
Voor artsen worden de komende jaren een periode van snelle kennisgroei en de noodzaak om de aanpak van slaapapneubehandeling bij te stellen. Voor patiënten is het een goed moment om de diagnostiek niet langer uit te stellen — want hoe vroeger de diagnose gesteld wordt, hoe groter de kans om ten volle te profiteren van orale farmacologische behandelingen, wanneer die straks gemeengoed worden in de kliniek.
